คำนวณการเจือจางและผสมสารละลาย

คำนวณการเจือจางสารละลายตามเปอร์เซ็นต์หรือผสมสองสารละลายให้ได้ความเข้มข้นเป้าหมาย ใช้ในห้องแล็บ งานทำความสะอาด หรือสูตรอาหารที่ต้องควบคุมความเข้มข้น — ไม่ใช่คำแนะนำเคมีอันตราย

สูตร

การเจือจางแบบง่ายใช้ C₁V₁ = C₂V₂ เมื่อตัวทำละลายไม่เพิ่มตัวถูกละลาย การผสมสองสารละลายรวมปริมาณตัวถูกละลายแล้วหารด้วยปริมาตรรวม

C₁V₁ = C₂V₂ · C_f = (C_aV_a + C_bV_b) / (V_a + V_b)

ตัวอย่างคำนวณ

ต้องการ 500 มล. ที่ 2% จากสารละลายเข้ม 10%
V₁ = 2 × 500 ÷ 10 = 100 มล. ของสารเข้ม
ตัวทำละลาย = 500 − 100 = 400 มล.

ผลลัพธ์: 100 มล. สารเข้ม + 400 มล. ตัวทำละลาย → 2%

วิธีคำนวณการเจือจาง

สมมติปริมาตรรวมกันได้แบบง่ายและความเข้มข้นเป็นเปอร์เซ็นต์เทียบปริมาตรเดียวกัน ไม่แก้สมบัติคอลลิเกทีฟหรือปฏิกิริยาเคมี

โหมดต่าง ๆ

หาปริมาตรสารเข้มและตัวทำละลายเพื่อเป้า% คำนวณ% สุดท้ายหลังเจือจาง หาปริมาตรสุดท้ายจากสารเข้มที่มี หรือผสมสองสารละลาย

หน่วยปริมาตร

เลือกมล. ลิตร ออนซ์ของเหลว หรือแกลลอน ให้ใช้หน่วยเดียวกันทั้งชุดคำนวณ

สิ่งที่ไม่ได้จำลอง

การหดตัวของปริมาตรเมื่อผสม กรด-เบสที่เป็นอันตราย หรือความหนาแน่นต่างกันมาก

ข้อเท็จจริงน่าสนใจ

C₁V₁ = C₂V₂ ไม่ใช้กับทุกกรณี

ใช้ได้เมื่อตัวทำละลายไม่เพิ่มตัวถูกละลายและหน่วยความเข้มข้นสอดคล้องกัน

เปอร์เซ็นต์ต้องนิยามให้ชัด

น้ำหนัก/น้ำหนัก น้ำหนัก/ปริมาตร หรือปริมาตร/ปริมาตร คนละความหมาย — เครื่องมือนี้สมมติฐานแบบเดียวกันทั้งสองฝั่ง

งานครัวกับงานแล็บ

สูตรน้ำส้มสายชูหรือไซรัปเจือจางใช้ตรรกะเดียวกับแล็บ แต่สารเคมีอันตรายต้องมี PPE และมาตรฐานความปลอดภัย

อย่าผสมสารโดยเดา

สารฟอกขาวกับกรดหรือแอมโมเนียสร้างก๊าซอันตราย — เครื่องคิดเลขนี้ไม่ได้รับรองความปลอดภัยของคู่สาร

คำถามที่พบบ่อย

เจือจางสารละลาย 10% ให้เหลือ 2% อย่างไร?

ใช้ C₁V₁ = C₂V₂ หาปริมาตรสารเข้ม แล้วเติมตัวทำละลายจนครบปริมาตรเป้าหมาย

ผสมสองสารละลายได้ไหม?

ได้ เลือกโหมดผสม กรอก % และปริมาตรของ A กับ B

ต้องใช้หน่วยเดียวกันไหม?

ต้องใช้ — เลือกหน่วยปริมาตรแล้วใช้ตลอด

ใช้กับผงที่ละลายได้ไหม?

ได้เฉพาะเมื่อแปลงเป็นความเข้มข้นเทียบปริมาตรตามนิยามเดียวกัน

ถ้าเป้า% สูงกว่าสารเข้ม?

การเจือจางอย่างเดียวทำไม่ได้ ต้องมีแหล่งเข้มข้นกว่าหรือระเหยตัวทำละลาย ซึ่งเครื่องมือนี้ไม่ได้จำลอง

fl oz กับแกลลอนคืออะไร?

หน่วยปริมาตรอิมพีเรียล/สหรัฐฯ สำหรับสูตรที่ระบุเป็นออนซ์ของเหลวหรือแกลลอน

ความคลาดเคลื่อนมาจากไหน?

การปัดเศษ การผสมไม่เข้ากันเชิงปริมาตร และการอ่านเครื่องแก้ว

ใช้ในห้องเรียนได้ไหม?

ได้เพื่อฝึกคิดเลข แต่การทดลองจริงต้องอยู่ภายใต้ครูและกฎความปลอดภัย

แหล่งอ้างอิง

แนวปฏิบัติห้องปฏิบัติการพื้นฐาน — สถาบันการศึกษานักเคมี / มหาวิทยาลัยไทย บริบทการศึกษาการเจือจางในห้องแล็บ
Laboratory dilutions — NIST / educational metrology resources บริบทการวัดและหน่วย
ความปลอดภัยสารเคมี — กรมโรงงานอุตสาหกรรม บริบทความปลอดภัยสารเคมีในไทย